De kerken van vandaag de dag hebben grote problemen. Steeds minder mensen gaan naar de kerk of zingen nog bij het kerkkoor en ook de organisten worden met de dag schaarser. Ook ik ben in de laatste weken met dit probleem geconfronteerd.
Sinds begin dit jaar zit het koor in Huissen zonder organist. Gisela, die het koor altijd begeleidde is eind vorig jaar overleden. Ze was een fantastische organist, iemand van de oude stempel. Ze was al aardig op leeftijd, dus ik wist dat de dag dat ze er niet mee zou zijn niet lang op zich zou laten wachten. Vlak na de kerst overleed ze vrij plotseling.
Aangezien ik in de afgelopen jaren wel vaker in viel voor Gisela, kwam de dirigent, Helma, ook dit keer weer bij mij aankloppen. Omdat Helma en haar familie altijd goed zijn geweest voor mij en de familie, heb ik besloten hen te helpen en voorlopig het koor te begeleiden tijdens repetities en kerkdiensten in en buiten Huissen. De dochter van Helma, Thera, is druk bezig om zelf orgel te leren spelen, zodat zij in de toekomst straks het koor kan begeleiden.
Wat mij opvalt aan Helma, haar man Theo en aan Thera is de passie die ze hebben voor het koor en de kerk. Voor hen is het ontzettend belangrijk dat alles gewoon doorgaat. En dat vind ik mooi.
Eigenlijk ben ik helemaal geen organist. Ik ben pianist. Maar ik belandde op mijn vijftiende al achter een kerkorgel. Ons gezin was net verhuisd. We woonden op de Broampse Hei, ergens aan de bosrand. Veel contact met de omgeving was er niet, maar het was al gauw bekend dat er iemand in ons huis piano speelde. En zo stond er opeens op een dag een jonge dirigent aan de deur. Zijn naam was Frank Hollander, en hij dirigeerde het gemengd koor in Braamt.
Een organist was er niet. Hij zelf bespeelde het orgel en dirigeerde gelijkertijd het koor. Op zich is dat geen onmogelijke situatie. In de klassieke muziek zie je dat wel vaker. De pianist Murray Perahia heeft aan het begin van het vorige decennium nog een paar prachtige platen gemaakt met de “piano”concerten van Bach, waarbij hij zelf het orkest dirigeert. Vladimir Ashkenazi, een andere pianist, heeft in een ver verleden ook al eens als dirigent en pianist de pianoconcerten van Mozart opgenomen.
Toch is het handiger om bij een koor een organist erbij te hebben. Nadat iemand pianoklanken uit ons huis had horen komen, werd Frank ingelicht. Hij kwam poolshoogte nemen.
Zelf was hij pianostudent. Hij studeerde in Arnhem en deed daarbij ook nog iets met koordirectie. Ik speelde wat op de piano voor en Frank wilde het wel met me proberen. Ik zelf had geen idee wat ik kon verwachten, maar ik was in die tijd gretig en wilde overal wel spelen.
Een orgel is toch even iets anders dan een piano. Weliswaar zitten de toetsen op dezelfde plek als bij een piano, maar er zitten ook nog een aantal andere knoppen op waardoor je een beetje kan aankloten met de klankkleur. Verder zijn er de pedalen, waardoor je die mooie zware orgeltonen krijgt, maar daar ben ik maar niet aan begonnen. Veel te ingewikkeld.
Het materiaal was niet moeilijk. In die tijd werd er nog veel Gregoriaans gezongen. Er waren ook partituren voor organisten die geen Gregoriaanse noten konden lezen, dus dat ging wel goed. Ook die liederen waren gemakkelijk. Je kon er leuk op improviseren.
Van die katholieke kerkmissen heb ik nooit iets begrepen. Ik mag dan officieel gedoopt zijn, van de bijbelverhalen wist ik niet veel. Als kind heb ik jarenlang geloofd dat Jezus als baby al werd gekruisigd. Totdat mijn moeder op een dag een keer thuiskwam met de soundtrack van de film Jesus Christ Superstar. Tot mijn grote verbazing bleek Jezus een kerel te zijn van in de dertig. Maria Magdalena was Yvonne Elliman en Judas een Afro-Amerikaan. Maar zo leerde ik wel iets van het verhaal van Jezus kennen. Bij die kennis is het ook altijd gebleven.
Katholieke missen werken volgens een bepaald draaiboek. In de radiowereld noemen we dat een format. Het duurde even voordat ik het kerkformat uit mijn hoofd kende. Bepaalde onderdelen haalde ik nog wel eens door elkaar. Zo heb ik het Gloria en het Kyrie wel eens omgedraaid. Atheïsten hebben nu natuurlijk geen idee waar ik het over heb, maar de Katholieken onder ons snappen dat dit niet past in de leer van de Heer.
Ook bij bepaalde processies haalde ik wel eens vreemde caperiolen uit. Dan moest ik bepaalde tonen aangeven voor de pastoor, en dan waren het altijd weer de verkeerde. Ik heb geloof ik nog net niet het bekende Alaaf ingezet.
En dan praat ik nog niet eens over alle partituren die tijdens de mis over het altaar flikkerden. Ik speelde soms zo enthousiast, dat de orgelpartijen niet op het orgel bleven staan.
Ook bij het koor gebeurde soms wel eens vreemde dingen. Frank Hollander kon een keer niet en toen stond er een oude grijze geitenbreier voor het koor. Hij was soms wat laat met het aangeven van de maat, waardoor niet alles even synchroon liep. Ik herinner me ook dat het zo erg uit de hand liep, dat iemand uit het publiek (de kerkgangers) het altaar op kwam en mee dirigeerde om de oude geitenbreier te helpen. Het was wel een raar gezicht, twee dirigenten voor het koor. En het klonk er nou niet bepaald synchroner door. Maar saai was het zeker niet.
De repetities vond ik verschrikkelijk. Het duurde maar en duurde maar. De koorleden waren al aardig op leeftijd, en het gehoor van die mensen was ook niet meer helemaal honderd procent. Dat kun je ze ook niet kwalijk nemen. Maar daardoor duurde het wel lang om de missen en liederen in te studeren. Toch moet ik zeggen dat Frank Hollander nog behoorlijke resultaten behaalde met het koor. Daardoor was het ook de moeite waard om donderdagavond mee te repeteren.
Toen Frank Hollander na enige tijd vertrok, ging de lol er gauw af. Er kwam een andere dirigent, die zeker niet slecht was, maar wel een stuk ouder. En onder zijn leiding werd alles ook een stuk langzamer uitgevoerd.
Ondertussen studeerde ik zelf piano en had ik ook nog een andere passie erbij gekregen: de radio. Als puber kon ik me niet voorstellen dat iemand het koor zo belangrijk kon vinden. Radio was toch veel belangrijker? En dus ging ik weg en zwoer ik om nooit meer bij een koor te spelen. Ik had het gehad met de repetities en het iedere zondagmorgen vroeg op te moeten staan.
Toch heb ik daarna nog een poosje bij een protestants jongerenkoor piano gespeeld. Op zich vond ik dat best leuk, om met een jongerenkoor EO-liederen te brengen. Zo leer je ook eens de mensen kennen die altijd naar de EO clubdag gaan in het Gelredome. Maar toen ik fulltime bij de lokale omroep in Huissen aan de bak kon ben ik ook met het jongerenkoor gestopt.
Een paar jaar geleden heb ik door mijn vrouw Willy het koor in Huissen leren kennen. Daardoor viel ik af en toe ook nog wel eens in voor Gisela. Ook toen werd mij al gevraagd of ik niet vaker wilde spelen. Ik gaf toen aan dat ik niet meer iedere week wilde repeteren en in de kerk wilde spelen. Bovendien benadrukte ik dat Gisela zo goed was, dat ik die onmogelijk kon vervangen. Ik was (en ben) pianist.
Maar Gisela is er niet meer. En het koor moet verder. Dus help ik het koor. Mensen die zo betrokken zijn, wil je niet laten zakken.
Misschien is het voorbestemd. Door alle duivelse muziek die ik op de radio ten toon spreid en onchristelijke taal waarmee ik de ether vervuil moet ik af en toe in de kerk spelen. Toch hoop ik ergens dat er nog een organist is die dit leest en mij binnenkort in Huissen komt aflossen. Het moet een organist zijn die ook de pedalen kan gebruiken en die ook zachtjes kan spelen zodat het koor niet wordt overstemd. En die de passie begrijpt van Helma, Thera en Theo, drie mensen die zich al jarenlang belangeloos inzetten voor de katholieke kerk in Huissen. Thera is wel heel hard bezig met oefenen op het orgel, maar ik denk dat ze het niet erg zal vinden als er een echte organist bij het koor komt.
En welke duivelse muziek kun je op zaterdag weer verwachten in Ouwe Jongens Krentenbrood?
George Harrison – Got my mind set on you
10CC – I’m not in love
Tiesto – Love comes again
The Move – Fire brigade
Robert Palmer & UB 40 – I’ll be your baby tonight
Chic – Le freak
Paul Young – Love of the common people
Keane – Is it any wonder
Rufus Thomas – Funky chicken
La Bouche – Be mij lover
Bread – The guitar man
Madonna – Dress you up
Jerry Lee Lewis – CC Rider
Zondag is er geen Ouwe Jongens Krentenbrood. Dan ga ik de benedenbuurvrouw lastig vallen met het oefenen van de missen die ik van het koor heb gekregen. Natuurlijk op mijn piano.
